Dary od Liceum polskiego im. Cypriana Norwida w Villard-de-Lans

Kolekcje Biblioteki Polskiej w Paryżu zostały niedawno wzbogacone o dwa dary o dużej wartości historycznej. 25 lutego 2026 roku Towarzystwo Historyczno-Literackie (THL) otrzymało zespół archiwów Liceum polskiego im. Cypriana Norwida w Villard-de-Lans, wyjątkowej placówki w czasie II wojny światowej. Ceremonia podpisania aktu darowizny odbyła się w Bibliotece Polskiej w obecności prezesa Jean Rozwadowskiego i wiceprezes Marie-Thérèse Vido-Rzewuskiej z ramienia THL, dyrektora Macieja Foryckiego i zastępcy dyrektora Anny Czarnockiej z Instytutu Biblioteka Polska w Paryżu oraz Stéphane’a Malbosa ze Stowarzyszenia Pamięć polskiego Liceum im. Cypriana Norwida.

Liceum, działające w Villard-de-Lans w latach 1940–1946, było jedyną wolną polską szkołą średnią w okupowanej Europie. Uczniowie, którzy wraz z nauczycielami i pracownikami pomocniczymi tworzyli ośmiusetosobową wspólnotę, kontynuowali w nim naukę pomimo wojny. Szkoła stanowiła jednocześnie ostoję, ośrodek kulturalny oraz miejsce biernego i czynnego oporu moralnego, przyczyniając się do kształcenia elit powojennej Polski i polskiej diaspory. Więzi nawiązane z lokalną społecznością przyniosły jej absolwentom przydomek „Villardczyków”.

Przekazany zespół archiwalny, o wielkości około dwóch metrów bieżących, jest owocem długotrwałego gromadzenia i rygorystycznego opracowania: fotografie, korespondencja, oryginały dokumentów, zapisy nutowe licealnego chóru oraz liczne relacje. Archiwa te, często zachowane dzięki zaangażowaniu byłych nauczycieli, uczniów i ich rodzin, stanowią dziś cenne źródło do badań nad historią emigracji polskiej oraz stosunkami polsko-francuskimi w czasie wojny.

Jak wskazał Stéphane Malbos, syn nauczyciela języka francuskiego w tymże liceum oraz skarbnik stowarzyszenia, dar ten „wieńczy ponad dwudziestoletnią pracy nad [jego] upamiętnieniem”. Znaczenie tego daru dla Biblioteki Polskiej podkreślili Maciej Forycki i Jean Rozwadowski, akcentując rolę Biblioteki w zachowaniu źródeł pozwalających badać wspólne dzieje Francji i Polski.

Ceremonia była również okazją do zaprezentowania po raz pierwszy drugiego daru związanego z Liceum Cypriana Norwida: albumu fotografii, ilustrującego życie szkolne i pozaszkolne, ofiarowanego jako pamiątka Zygmuntowi Lubicz-Zaleskiemu, ówczesnemu dyrektorowi, przez uczniów liceum. Fotografie, dotychczas niemal całkowicie nieznane, są opatrzone podpisami, często w formie żartobliwych cytatów. Świadczą one o chwilach wytchnienia i beztroski wśród grozy wojennej. Album, zaprezentowany przez Annę Czarnocką, został przekazany Towarzystwu Historyczno-Literackiemu dzień przed ceremonią przez Kazimierza Piotra Zaleskiego, prezesa honorowego THL, wieloletniego dyrektora Biblioteki Polskiej i syna Zygmunta Lubicz-Zaleskiego.

Oba dary staną się depozytem Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Instytucie Biblioteka Polska w Paryżu, który zapewni im właściwe warunki przechowywania, a badaczom – możliwość pracy nad archiwaliami i ich przyszłą cyfryzację.

Więcej informacji można znaleźć na stronie Stowarzyszenia Pamięć Liceum Polskiego im. Cypriana Norwida:

https://lycee-polonais.com/actu/nos-archives-sont-en-lieu-sur/